Arıza teşhisi
Arıza teşhis ağacı
Bir arızanın başında en zor kısım nereye bakacağını bilmektir. Bu ağaç, sahada kafamın içinde işleyen sırayı dışarı çıkarma denemesi: belirtiyi seçiyorsunuz, birkaç soruyla olası nedenlere ve kontrol listesine iniyorsunuz. Marka ya da kod bilgisi yok, çünkü mantık markadan bağımsız.
Önce güvenlik
Bu sayfa servis dokümanının yerine geçmez
- Her müdahalede geçerli olan tek referans üreticinin servis dokümanı ve sahanızın iş güvenliği prosedürüdür.
- Elektrikli işlerde LOTO (etiketleme–kilitleme) uygulanmadan, orta gerilimde yetki ve iş izni olmadan çalışılmaz.
- Göbeğe girmeden önce rotor kilidi takılır, kanatlar bayrağa alınır; göbek kapalı alandır, tek başına girilmez.
- Şüphe varsa çalıştırmama tarafında kalın. Duran bir türbinin maliyeti vardır, hasarlı bir türbinin bedeli olur.
Belirtiyi seçin
Ağacın tamamı aşağıda metin hâlinde de duruyor — kapsama alanı dışındayken ya da hızlıca göz gezdirmek istediğinizde oradan okuyabilirsiniz.
Ağacın tamamı
Aşağıdaki liste yukarıdaki interaktif ağacın birebir aynısı. Her belirtiyi açtığınızda o dalın bütün soruları, olası nedenleri ve kontrol adımları görünür.
Türbin durdu, üretim yokRüzgâr yeterli görünüyor ama makine üretmiyor
Kule dibi panosunda ya da SCADA'da aktif bir alarm var mı?
Evet, alarm var
Alarm hangi sisteme ait?
Pitch
SCADA'da üç kanadın açısı birbirine eşit mi?
Bir kanat diğerlerinden farklı
Tek kanat sapması
Olası nedenler
- O kanadın pitch motoru veya sürücüsü arızalı
- Enkoder kayması ya da arızası
- Slip ring üzerinden geçen sinyal/güç hattında temassızlık
- Pitch yatağında sürtünme artışı (yağlama yetersiz)
- Mekanik limit anahtarı hatalı sinyal veriyor
Ne kontrol edilir
- İlgili eksenin motor akımını diğer ikisiyle karşılaştırın
- Enkoder referansını kontrol edin, gerekiyorsa kalibre edin
- Slip ring kömürlerini ve bilezik yüzeyini temizlik/aşınma açısından inceleyin
- Yatak gres bastırma kaydını kontrol edin
Göbeğe girmeden önce rotor kilidi takılmalı, kanat bayrağa alınmalı ve LOTO uygulanmalıdır. Göbek kapalı alan sayılır.
Üçü de bayrak konumunda kilitli
Sistem güvenli konuma gitmiş
Olası nedenler
- Güvenlik zinciri açıldığı için pitch kendini bayrağa almış
- Yardımcı besleme kesilmiş, akü devreye girip kanadı bayrağa çevirmiş
- Kontrol sistemi arıza tespit edip kasten durdurmuş
Ne kontrol edilir
- Önce güvenlik zincirini ve ilk düşen alarmı inceleyin
- Akü grubunun gerilimini ve kapasite test kaydını kontrol edin
- Besleme sigortalarını ve slip ring güç hattını ölçün
Akü grubu pitch sisteminin son güvenlik yedeğidir; test periyodunu aksatmayın.
Açılar oynuyor ama hedefe oturmuyor
Konumlanma hatası
Olası nedenler
- Pitch yatağında sürtünme artmış, motor hedefe zorlanıyor
- Enkoder ile gerçek açı arasında kayma var
- Sürücü parametreleri veya PID ayarı bozulmuş
- Mekanik boşluk (dişli aşınması)
Ne kontrol edilir
- Motor akım profilini hareket boyunca izleyin, zorlanma noktasını bulun
- Enkoder değerini fiziksel açı ölçümüyle karşılaştırın
- Yağlama kayıtlarını gözden geçirin
- Dişli diş yüzeyini ve boşluğu kontrol edin
Pitch açısındaki birkaç derecelik kalıcı hata hem üretimi düşürür hem rotor dengesizliği yaratır.
Yaw
Nasel davranışı nasıl?
Hiç dönmüyor
Yaw hareketi yok
Olası nedenler
- Yaw motorlarının beslemesi yok ya da termik atmış
- Yaw freni açmıyor, nasel kilitli kalıyor
- Dişli çarkta kırık diş veya yabancı cisim
- Kablo burulma (cable twist) limiti dolmuş, sistem hareketi engelliyor
- Yön ölçer sinyali gelmediği için kontrol komut vermiyor
Ne kontrol edilir
- Motor beslemelerini ve termikleri tek tek kontrol edin
- Fren hidrolik basıncının hareket komutunda düştüğünü doğrulayın
- Kablo burulma sayacını okuyun; doluysa geri sarma prosedürünü uygulayın
- Yön ölçer sinyalini panodan ölçün
- Dişli çarkı gözle inceleyin
Kablo burulma limiti aşılırsa kule içindeki güç kabloları zarar görür; sayaç ciddiye alınmalıdır.
Sürekli sağa sola avlanıyor
Yaw avlanması (hunting)
Olası nedenler
- Rüzgâr yön ölçer kalibrasyonu kaymış veya sensör bozuk
- Yön ölçer ile anemometre arasındaki referans açı yanlış girilmiş
- Kontrol parametreleri (ölü bant, bekleme süresi) fazla dar
- Türbülanslı bölgede iz etkisi nedeniyle yön sürekli değişiyor
Ne kontrol edilir
- İki yön ölçer varsa okumaları karşılaştırın
- Nasel yönü ile gerçek rüzgâr yönü arasındaki farkı uzun bir trendde inceleyin
- Günlük yaw hareket sayısını komşu türbinlerle karşılaştırın
- Referans açı ayarını üretici değeriyle doğrulayın
Gereksiz yaw hareketi hem enerji tüketir hem yaw dişlisi ve motorunu erkenden yorar.
Dönüyor ama ses ve sarsıntı var
Yaw hareketinde ses ve sarsıntı
Olası nedenler
- Yaw fren balataları aşınmış ya da kayıcı pedler bitmiş
- Dişli çark yağlaması yetersiz
- Fren basıncı hareket sırasında yeterince düşmüyor (sürtünme)
- Yaw yatağı ön yüklemesi bozulmuş, cıvatalarda gevşeme
Ne kontrol edilir
- Balata ve ped kalınlıklarını ölçün
- Dişli yüzeyinde gres filmi olup olmadığına bakın
- Hareket sırasındaki fren basıncını kaydedin
- Yaw yatağı cıvatalarında tork kontrolü yapın
Sarsıntılı yaw hareketi dişli dişlerini kısa sürede yer; sesi normal kabul etmeyin.
Şebeke veya konvertör
Arıza hangi noktada görünüyor?
Şebeke gerilimi/frekansı sınır dışı
Şebeke olayı
Olası nedenler
- Bölgesel gerilim çökmesi veya frekans sapması
- LVRT sonrası yeniden bağlanma sırası bekleniyor
- Saha içi kablo veya hücre arızası
Ne kontrol edilir
- Aynı fideri paylaşan türbinlerin de etkilendiğine bakın
- Olay zamanını şebeke işletmecisi kayıtlarıyla karşılaştırın
- Yeniden bağlanma gecikmesinin normal süresini bilin ve bekleyin
Şebeke kaynaklı duruşlar erişilebilirlik hesabında genelde türbin arızasından ayrı tutulur; doğru kategoriye yazın.
Konvertör iç arızası
Konvertör arızası
Olası nedenler
- Güç modülü (IGBT) arızası
- DC bara gerilim dengesizliği
- Soğutma yetersizliği kaynaklı koruma
- Kontrol kartı veya haberleşme hatası
- Ön şarj devresi arızası
Ne kontrol edilir
- İlk düşen alarmı ve o andaki gerilim/akım kayıtlarını inceleyin
- Soğutma devresini ve fanları kontrol edin
- Modül bağlantılarını termal kamerayla tarayın
- Aynı arızanın tekrar sıklığını çıkarın
Konvertör içinde DC bara kondansatörleri kapalı sistemde bile yüklü kalabilir; deşarj süresine mutlaka uyun.
Trafo koruması açtı
Trafo koruması açtı
Olası nedenler
- Buchholz rölesi (gaz birikimi) — iç arıza işareti olabilir
- Sargı veya yağ sıcaklığı koruması
- Diferansiyel koruma
- Aşırı akım veya toprak arızası
Ne kontrol edilir
- Hangi korumanın açtığını panodan kesin olarak belirleyin
- Buchholz'da gaz varsa numune alınmadan resetlemeyin
- Yağ seviyesi ve sıcaklığını kaydedin
- Yalıtım ölçümlerini yetkili ekiple planlayın
Buchholz açması ciddiye alınır. Nedeni anlaşılmadan trafo enerjilendirilmez.
Sıcaklık
Sıcaklık alarmı hangi bileşende?
Dişli kutusu yağı
Soğutma fanı ve yağ pompası çalışıyor mu?
Fan dönmüyor
Soğutma fanı devreye girmiyor
Olası nedenler
- Fan motoru sargısı yanmış ya da termik atmış
- Kontaktör veya sürücü arızası
- Termostat / sıcaklık sensörü yanlış okuyor, fanı çağırmıyor
- Fan kanadı mekanik olarak sıkışmış
Ne kontrol edilir
- Fanı elle (yetkiliyseniz manuel modda) çalıştırıp deneyin
- Termik röle ve sigortaları kontrol edin
- Sensör okumasını temaslı termometreyle karşılaştırın
- Kontaktör bobinini ve kontak yüzeylerini kontrol edin
Elektrikli müdahale öncesi LOTO uygulayın.
Çalışıyor, ama sıcaklık yine de yükseliyor
Yağ seviyesi ve radyatör yüzeyi nasıl?
Radyatör tıkalı veya çok kirli
Soğutucu yüzeyi tıkalı
Olası nedenler
- Toz, tohum, böcek ve yağ buharı radyatör peteklerini kapatmış
- Hava giriş filtreleri kirlenmiş
Ne kontrol edilir
- Petekleri basınçlı hava ile (peteği ezmeden) temizleyin
- Filtreleri değiştirin ve değişim tarihini kaydedin
- Temizlik sonrası sıcaklık trendinin düştüğünü doğrulayın
Tarım alanı ve tozlu sahalarda bu bakımın periyodu kısaltılmalıdır.
Yağ seviyesi düşük
Yağ seviyesi düşük
Olası nedenler
- Sızdırmazlık elemanından kaçak
- Nefeslik (breather) tıkalı, iç basınç yağı dışarı itiyor
- Önceki dolumda eksik doldurulmuş
Ne kontrol edilir
- Kaçak izini yukarıdan aşağı takip edin, kaynağı bulun
- Nefesliği kontrol edin, tıkalıysa değiştirin
- Doğru tip ve viskozitede yağ ile seviyeyi tamamlayın
- Kaçak kaydını fotoğrafla belgeleyin ve seviyeyi takibe alın
Farklı marka veya tip yağ karıştırmak katık paketini bozar; üretici listesine sadık kalın.
İkisi de normal
Isı üretimi artmış olabilir
Olası nedenler
- Yağ pompası debisi düşmüş (pompa aşınması veya filtre tıkanıklığı)
- Termostatik valf açmıyor, yağ radyatöre gitmiyor
- Sıcaklık sensörü kaymış, gerçekte olduğundan yüksek okuyor
- Diş veya yatak yüzeyinde başlayan hasar sürtünmeyi artırıyor
Ne kontrol edilir
- Filtre fark basıncını okuyun; yüksekse filtreyi değiştirin
- Termostatik valfin açma sıcaklığını ve çalışmasını test edin
- Sensörü ikinci bir ölçümle karşılaştırın
- Yağ analizi numunesi alın ve titreşim/CMS trendini inceleyin
Yağ analizinde metal parçacık artışı varsa endoskopik muayene planlayın.
Jeneratör sargısı
Jeneratör sargı sıcaklığı yüksek
Olası nedenler
- Soğutma havası yolu tıkalı (filtre, kanal, fan)
- Ortam sıcaklığı yüksek ve derating devrede değil
- Sargı sıcaklık sensörü (PT100) hatalı okuyor
- Dengesiz yük veya harmonik ısınması
- Sargı yalıtımında bozulma
Ne kontrol edilir
- Hava filtrelerini ve soğutma fanını kontrol edin
- Üç fazın akımlarını karşılaştırın, dengesizlik var mı bakın
- PT100 direncini ölçüp sıcaklığa çevirerek okumayı doğrulayın
- Aynı rüzgârda geçmiş yıl trendiyle karşılaştırın
Yalıtım direnci (megger) ölçümü yetkili personel ve tam LOTO gerektirir.
Jeneratör veya ana yatak
Yatak sıcaklığı yüksek
Olası nedenler
- Yağlama yetersiz ya da fazla (aşırı gres de ısıtır)
- Yanlış tip gres kullanılmış
- Yatak iç yüzeyinde çukurlaşma (pitting) başlamış
- Kaplin kaçıklığı yatağa yan yük bindiriyor
- Sensör veya kablo hatası
Ne kontrol edilir
- Otomatik yağlayıcının çalıştığını ve doğru miktarı bastığını doğrulayın
- Gres tipini üretici listesiyle karşılaştırın
- Titreşim ölçümü alın; zarf (envelope) spektrumunda yatak frekanslarına bakın
- Kaplin hizasını kontrol edin
Sıcaklık artışı yatak hasarının geç sinyalidir; titreşim çok daha erken uyarır.
Konvertör veya trafo
Konvertör veya trafo sıcaklığı yüksek
Olası nedenler
- Nasel veya kule dibi havalandırması yetersiz
- Soğutma fanı ya da sıvı soğutma devresi arızalı
- Filtre kirliliği
- Aşırı yük veya reaktif güç talebi
- Gevşek bağlantı noktasında ısınma
Ne kontrol edilir
- Havalandırma girişlerini ve filtreleri kontrol edin
- Soğutma devresinde basınç ve seviye kontrolü yapın
- Termal kamerayla bağlantı noktalarını tarayın
- Yük profilini ve kısıt ayarlarını gözden geçirin
Orta gerilim bölümünde çalışma yetki, LOTO ve iş izni gerektirir.
Yaw veya pitch motoru
Tahrik motoru ısınıyor
Olası nedenler
- Motor gereğinden sık çalışıyor (kararsız rüzgâr yönü, yaw avlanması)
- Fren kaliperi tam açmıyor, motor sürekli yüke karşı çalışıyor
- Redüktör yağı bitmiş veya dişli sıkışmış
- Motor sargısında sorun
Ne kontrol edilir
- Yaw/pitch hareket sayısını günlük olarak trendden çıkarın
- Fren basıncının hareket sırasında düştüğünü doğrulayın
- Redüktör yağ seviyesini kontrol edin
- Motor akımını üç fazda ölçün
Günlük yaw hareketi sayısındaki ani artış, yön ölçer sapmasının en iyi göstergesidir.
Güvenlik zinciri / acil durdurma
Güvenlik zinciri açık
Olası nedenler
- Nasel, kule dibi veya göbekteki acil durdurma butonlarından biri basılı bırakılmış
- Titreşim anahtarı (vibration switch) tetiklenmiş ve mekanik olarak kurulmamış
- Aşırı devir (overspeed) rölesi atmış
- Kapak, kapı veya servis asansörü limit anahtarı açık kalmış
- Zincir üzerindeki bir kablo veya klemens gevşemiş
Ne kontrol edilir
- Üç noktadaki acil durdurma butonlarını tek tek kontrol edin; kurulu olmayanı kurun
- Titreşim anahtarını gözle kontrol edin — atmışsa neden attığını araştırmadan kurmayın
- Zincirin hangi noktada açık olduğunu panodan sırayla ölçün
- Aşırı devir kaydı varsa SCADA trendinden o andaki rüzgâr ve devri inceleyin
Güvenlik zinciri bir koruma değil, son savunma hattıdır. Neden açıldığı bulunmadan resetlenmez.
Emin değilim
Önce alarmı doğru okuyun
Olası nedenler
- Aynı anda birden çok alarm düşmüş olabilir; asıl neden ilk düşen alarmdır
- Takip alarmları (follow-up) asıl arızayı gölgeleyebilir
Ne kontrol edilir
- Alarm listesini zaman damgasına göre sıralayın ve en eski kaydı esas alın
- Alarmın numarasını, metnini ve saatini not edin
- SCADA'da o andaki rüzgâr hızı, devir, güç, pitch açısı ve sıcaklık trendlerine bakın
- Aynı alarm daha önce tekrarlamış mı, geçmişe bakın
Kök nedeni bulmadan atılan reset, aynı arızayı birkaç saat sonra geri getirir.
Hayır, alarm yok ama duruyor
Türbin bakım (servis) modunda ya da uzaktan durdurulmuş olabilir mi?
Servis / bakım modunda
Türbin servis modunda
Olası nedenler
- Önceki ekip bakım sonrası modu normale almamış
- Nasel veya göbekteki yerel kumanda anahtarı serviste bırakılmış
Ne kontrol edilir
- Kule dibi, nasel ve göbekteki mod anahtarlarını sırayla kontrol edin
- Kulede kimse olmadığından ve rotor kilidinin çıkarıldığından emin olun
- Modu normale almadan önce alan güvenliğini teyit edin
Modu uzaktan değiştirmeden önce kulede kimsenin olmadığını mutlaka teyit edin.
Uzaktan durdurulmuş veya kısıtlanmış
Güç kısıtlaması veya planlı duruş
Olası nedenler
- Şebeke işletmecisinden gelen üretim kısıtı
- Gürültü veya gölge titreşimi programı gereği durdurma
- Yarasa/kuş koruma programı (belirli rüzgâr ve sıcaklıkta durdurma)
- Planlı bakım penceresi
Ne kontrol edilir
- SCADA'da kısıt sinyalinin kaynağını görün
- Aynı sahadaki diğer türbinlerin de kısıtlı olup olmadığına bakın
- Program takvimini işletme ile teyit edin
Bu bir arıza değildir; duruş süresi raporunda ayrı kategoriye yazılmalıdır.
İkisi de değil
Anemometre ne gösteriyor?
Sıfır ya da takılı kalmış bir değer
Rüzgâr ölçüm arızası
Olası nedenler
- Anemometre yatağı sıkışmış ya da fincanları kırılmış
- Buzlanma nedeniyle sensör donmuş (ısıtıcı çalışmıyor olabilir)
- Sensör kablosu veya klemens kopuk
- Yıldırım sonrası sensör kartı hasarlı
Ne kontrol edilir
- Nasel üstünde gözle kontrol; fincanlar serbest dönüyor mu
- Sensör ısıtıcısının beslemesini ve sigortasını kontrol edin
- Kablo sürekliliğini ve klemens sıkılığını ölçün
- İkinci (yedek) anemometre varsa iki okumayı karşılaştırın
Nasel üstüne çıkmak ayrı bir risk değerlendirmesi ve emniyet donanımı gerektirir.
Devreye girme hızının altında
Arıza yok — rüzgâr yetersiz
Olası nedenler
- Rüzgâr hızı devreye girme (cut-in) değerinin altında, tipik olarak 3–4 m/s
Ne kontrol edilir
- Anemometre okumasını komşu türbinlerle ve varsa ölçüm direğiyle karşılaştırın
- Türbinin 'hazır' (ready) durumunda beklediğini SCADA'dan teyit edin
Bekleme durumu duruş sayılmaz; erişilebilirlik hesabını etkilemez.
Yeterli rüzgâr var ama makine durmuş
Kontrol sistemi tarafında bakın
Olası nedenler
- PLC veya kontrol kartı kilitlenmiş
- Güvenlik zinciri sessizce açık (alarm üretmeyen bir kontak)
- Yardımcı besleme (UPS, akü grubu) zayıf
- Haberleşme kopukluğu nedeniyle türbin kendini durdurmuş
Ne kontrol edilir
- Kontrol panosundaki durum ledlerini ve sigortaları kontrol edin
- Güvenlik zincirini uçtan uca ölçün
- UPS ve akü gerilimlerini yük altında ölçün
- Haberleşme hattını (fiber/switch) ve SCADA bağlantısını kontrol edin
Kontrol kartını resetlemeden önce mevcut alarm ve trend kaydını alın; reset kayıtları silebilir.
Aşırı sıcaklık alarmıDişli, jeneratör, konvertör ya da tahrik motorunda
Sıcaklık alarmı hangi bileşende?
Dişli kutusu yağı
Soğutma fanı ve yağ pompası çalışıyor mu?
Fan dönmüyor
Soğutma fanı devreye girmiyor
Olası nedenler
- Fan motoru sargısı yanmış ya da termik atmış
- Kontaktör veya sürücü arızası
- Termostat / sıcaklık sensörü yanlış okuyor, fanı çağırmıyor
- Fan kanadı mekanik olarak sıkışmış
Ne kontrol edilir
- Fanı elle (yetkiliyseniz manuel modda) çalıştırıp deneyin
- Termik röle ve sigortaları kontrol edin
- Sensör okumasını temaslı termometreyle karşılaştırın
- Kontaktör bobinini ve kontak yüzeylerini kontrol edin
Elektrikli müdahale öncesi LOTO uygulayın.
Çalışıyor, ama sıcaklık yine de yükseliyor
Yağ seviyesi ve radyatör yüzeyi nasıl?
Radyatör tıkalı veya çok kirli
Soğutucu yüzeyi tıkalı
Olası nedenler
- Toz, tohum, böcek ve yağ buharı radyatör peteklerini kapatmış
- Hava giriş filtreleri kirlenmiş
Ne kontrol edilir
- Petekleri basınçlı hava ile (peteği ezmeden) temizleyin
- Filtreleri değiştirin ve değişim tarihini kaydedin
- Temizlik sonrası sıcaklık trendinin düştüğünü doğrulayın
Tarım alanı ve tozlu sahalarda bu bakımın periyodu kısaltılmalıdır.
Yağ seviyesi düşük
Yağ seviyesi düşük
Olası nedenler
- Sızdırmazlık elemanından kaçak
- Nefeslik (breather) tıkalı, iç basınç yağı dışarı itiyor
- Önceki dolumda eksik doldurulmuş
Ne kontrol edilir
- Kaçak izini yukarıdan aşağı takip edin, kaynağı bulun
- Nefesliği kontrol edin, tıkalıysa değiştirin
- Doğru tip ve viskozitede yağ ile seviyeyi tamamlayın
- Kaçak kaydını fotoğrafla belgeleyin ve seviyeyi takibe alın
Farklı marka veya tip yağ karıştırmak katık paketini bozar; üretici listesine sadık kalın.
İkisi de normal
Isı üretimi artmış olabilir
Olası nedenler
- Yağ pompası debisi düşmüş (pompa aşınması veya filtre tıkanıklığı)
- Termostatik valf açmıyor, yağ radyatöre gitmiyor
- Sıcaklık sensörü kaymış, gerçekte olduğundan yüksek okuyor
- Diş veya yatak yüzeyinde başlayan hasar sürtünmeyi artırıyor
Ne kontrol edilir
- Filtre fark basıncını okuyun; yüksekse filtreyi değiştirin
- Termostatik valfin açma sıcaklığını ve çalışmasını test edin
- Sensörü ikinci bir ölçümle karşılaştırın
- Yağ analizi numunesi alın ve titreşim/CMS trendini inceleyin
Yağ analizinde metal parçacık artışı varsa endoskopik muayene planlayın.
Jeneratör sargısı
Jeneratör sargı sıcaklığı yüksek
Olası nedenler
- Soğutma havası yolu tıkalı (filtre, kanal, fan)
- Ortam sıcaklığı yüksek ve derating devrede değil
- Sargı sıcaklık sensörü (PT100) hatalı okuyor
- Dengesiz yük veya harmonik ısınması
- Sargı yalıtımında bozulma
Ne kontrol edilir
- Hava filtrelerini ve soğutma fanını kontrol edin
- Üç fazın akımlarını karşılaştırın, dengesizlik var mı bakın
- PT100 direncini ölçüp sıcaklığa çevirerek okumayı doğrulayın
- Aynı rüzgârda geçmiş yıl trendiyle karşılaştırın
Yalıtım direnci (megger) ölçümü yetkili personel ve tam LOTO gerektirir.
Jeneratör veya ana yatak
Yatak sıcaklığı yüksek
Olası nedenler
- Yağlama yetersiz ya da fazla (aşırı gres de ısıtır)
- Yanlış tip gres kullanılmış
- Yatak iç yüzeyinde çukurlaşma (pitting) başlamış
- Kaplin kaçıklığı yatağa yan yük bindiriyor
- Sensör veya kablo hatası
Ne kontrol edilir
- Otomatik yağlayıcının çalıştığını ve doğru miktarı bastığını doğrulayın
- Gres tipini üretici listesiyle karşılaştırın
- Titreşim ölçümü alın; zarf (envelope) spektrumunda yatak frekanslarına bakın
- Kaplin hizasını kontrol edin
Sıcaklık artışı yatak hasarının geç sinyalidir; titreşim çok daha erken uyarır.
Konvertör veya trafo
Konvertör veya trafo sıcaklığı yüksek
Olası nedenler
- Nasel veya kule dibi havalandırması yetersiz
- Soğutma fanı ya da sıvı soğutma devresi arızalı
- Filtre kirliliği
- Aşırı yük veya reaktif güç talebi
- Gevşek bağlantı noktasında ısınma
Ne kontrol edilir
- Havalandırma girişlerini ve filtreleri kontrol edin
- Soğutma devresinde basınç ve seviye kontrolü yapın
- Termal kamerayla bağlantı noktalarını tarayın
- Yük profilini ve kısıt ayarlarını gözden geçirin
Orta gerilim bölümünde çalışma yetki, LOTO ve iş izni gerektirir.
Yaw veya pitch motoru
Tahrik motoru ısınıyor
Olası nedenler
- Motor gereğinden sık çalışıyor (kararsız rüzgâr yönü, yaw avlanması)
- Fren kaliperi tam açmıyor, motor sürekli yüke karşı çalışıyor
- Redüktör yağı bitmiş veya dişli sıkışmış
- Motor sargısında sorun
Ne kontrol edilir
- Yaw/pitch hareket sayısını günlük olarak trendden çıkarın
- Fren basıncının hareket sırasında düştüğünü doğrulayın
- Redüktör yağ seviyesini kontrol edin
- Motor akımını üç fazda ölçün
Günlük yaw hareketi sayısındaki ani artış, yön ölçer sapmasının en iyi göstergesidir.
Titreşim veya anormal sesNasel içinde ya da kulede hissedilen
Titreşim ne zaman ortaya çıkıyor?
Belirli bir devirde, o devirden çıkınca geçiyor
Rezonans bölgesi
Olası nedenler
- Kule doğal frekansı ile rotor geçiş frekansı çakışıyor
- Kontrol yazılımındaki rezonans atlama (skip) bandı devre dışı ya da yanlış ayarlı
Ne kontrol edilir
- Hangi devirde başladığını ve bittiğini kaydedin
- Skip band ayarlarının üreticinin verdiği değerlerde olduğunu doğrulayın
- CMS varsa spektrumda 1P ve 3P bileşenlerine bakın
Rezonans bandında uzun süre çalışmak kule ve temel yorulmasını hızlandırır.
Sürekli, devirle birlikte artıyor
Ses ve titreşim nereden geliyor?
Dişli kutusundan
Dişli kutusu kaynaklı
Olası nedenler
- Diş yüzeyinde çukurlaşma, kırılma veya mikro pitting
- Yatak hasarı
- Yağ filminin bozulması (yağ yaşlanmış ya da su kapmış)
Ne kontrol edilir
- Yağ numunesi alın; parçacık sayımı ve su içeriği isteyin
- Manyetik tapadaki metal birikintisine bakın
- Endoskopik muayene planlayın
- CMS spektrumunda diş geçiş frekansı ve yan bantlarını inceleyin
Ağır metal birikintisi ve yükselen titreşim birlikteyse türbini çalıştırmaya devam etmeden önce mühendislik değerlendirmesi isteyin.
Jeneratörden
Jeneratör kaynaklı
Olası nedenler
- Jeneratör yatağı hasarlı
- Kaplin aşınmış veya hizasız
- Rotor dengesizliği
- Gevşek montaj cıvataları veya bozulmuş titreşim takozları
Ne kontrol edilir
- Kaplin elemanlarını gözle inceleyin, hiza ölçümü yapın
- Montaj cıvatalarının torkunu kontrol edin
- Takozlarda çatlak ve çökme arayın
- Yatak frekanslarında titreşim ölçümü alın
Hiza hatası hem yatağı hem kaplini kısa sürede bitirir; sadece parçayı değiştirmek çözüm olmaz.
Ana yatak bölgesinden
Ana yatak bölgesi
Olası nedenler
- Ana yatak yağlaması yetersiz veya gres eskimiş
- Yatak yüzeyinde hasar başlangıcı
- Yatak yuvası cıvatalarında gevşeme
Ne kontrol edilir
- Otomatik yağlayıcının bastığını ve boşaltma yolunun açık olduğunu doğrulayın
- Gres numunesi ve titreşim ölçümü alın
- Cıvata torklarını üretici değerine göre kontrol edin
Ana yatak değişimi vinç gerektiren en pahalı işlerden biridir; erken tespit çok değerlidir.
Sadece frenleme sırasında
Frenleme sırasında titreşim
Olası nedenler
- Fren diski yüzeyi düzensiz aşınmış veya çarpılmış
- Balata yüzeyi camlaşmış ya da eşit temas etmiyor
- Kaliper pimleri sıkışmış
Ne kontrol edilir
- Disk yüzeyini ve kalınlığını ölçün
- Balata kalınlığını ve temas izini kontrol edin
- Kaliperin serbest hareket ettiğini doğrulayın
Fren üzerinde çalışmadan önce rotor kilidi takılmalı ve sistem basıncı boşaltılmalıdır.
Rüzgâr arttıkça kule salınıyor
Kule salınımı / rotor dengesizliği
Olası nedenler
- Kanatlar arasında açı farkı (pitch kalibrasyonu kaymış)
- Bir kanatta buzlanma veya su birikmesi
- Kanat yüzeyinde tek taraflı ağır erozyon veya onarım fazlalığı
- Yaw sisteminde boşluk
Ne kontrol edilir
- Üç kanadın açısını SCADA'dan ve mümkünse yerden ölçümle karşılaştırın
- Buzlanma ihtimalini hava koşullarıyla birlikte değerlendirin
- Kanat yüzeylerini dürbün veya dron ile inceleyin
Buzlanma şüphesinde türbini durdurun ve kule çevresinde buz atma güvenlik mesafesine uyun.
Pitch sistemi arızasıKanat açısı hedefe oturmuyor veya alarm veriyor
SCADA'da üç kanadın açısı birbirine eşit mi?
Bir kanat diğerlerinden farklı
Tek kanat sapması
Olası nedenler
- O kanadın pitch motoru veya sürücüsü arızalı
- Enkoder kayması ya da arızası
- Slip ring üzerinden geçen sinyal/güç hattında temassızlık
- Pitch yatağında sürtünme artışı (yağlama yetersiz)
- Mekanik limit anahtarı hatalı sinyal veriyor
Ne kontrol edilir
- İlgili eksenin motor akımını diğer ikisiyle karşılaştırın
- Enkoder referansını kontrol edin, gerekiyorsa kalibre edin
- Slip ring kömürlerini ve bilezik yüzeyini temizlik/aşınma açısından inceleyin
- Yatak gres bastırma kaydını kontrol edin
Göbeğe girmeden önce rotor kilidi takılmalı, kanat bayrağa alınmalı ve LOTO uygulanmalıdır. Göbek kapalı alan sayılır.
Üçü de bayrak konumunda kilitli
Sistem güvenli konuma gitmiş
Olası nedenler
- Güvenlik zinciri açıldığı için pitch kendini bayrağa almış
- Yardımcı besleme kesilmiş, akü devreye girip kanadı bayrağa çevirmiş
- Kontrol sistemi arıza tespit edip kasten durdurmuş
Ne kontrol edilir
- Önce güvenlik zincirini ve ilk düşen alarmı inceleyin
- Akü grubunun gerilimini ve kapasite test kaydını kontrol edin
- Besleme sigortalarını ve slip ring güç hattını ölçün
Akü grubu pitch sisteminin son güvenlik yedeğidir; test periyodunu aksatmayın.
Açılar oynuyor ama hedefe oturmuyor
Konumlanma hatası
Olası nedenler
- Pitch yatağında sürtünme artmış, motor hedefe zorlanıyor
- Enkoder ile gerçek açı arasında kayma var
- Sürücü parametreleri veya PID ayarı bozulmuş
- Mekanik boşluk (dişli aşınması)
Ne kontrol edilir
- Motor akım profilini hareket boyunca izleyin, zorlanma noktasını bulun
- Enkoder değerini fiziksel açı ölçümüyle karşılaştırın
- Yağlama kayıtlarını gözden geçirin
- Dişli diş yüzeyini ve boşluğu kontrol edin
Pitch açısındaki birkaç derecelik kalıcı hata hem üretimi düşürür hem rotor dengesizliği yaratır.
Yaw sistemi arızasıNasel dönmüyor, avlanıyor ya da ses yapıyor
Nasel davranışı nasıl?
Hiç dönmüyor
Yaw hareketi yok
Olası nedenler
- Yaw motorlarının beslemesi yok ya da termik atmış
- Yaw freni açmıyor, nasel kilitli kalıyor
- Dişli çarkta kırık diş veya yabancı cisim
- Kablo burulma (cable twist) limiti dolmuş, sistem hareketi engelliyor
- Yön ölçer sinyali gelmediği için kontrol komut vermiyor
Ne kontrol edilir
- Motor beslemelerini ve termikleri tek tek kontrol edin
- Fren hidrolik basıncının hareket komutunda düştüğünü doğrulayın
- Kablo burulma sayacını okuyun; doluysa geri sarma prosedürünü uygulayın
- Yön ölçer sinyalini panodan ölçün
- Dişli çarkı gözle inceleyin
Kablo burulma limiti aşılırsa kule içindeki güç kabloları zarar görür; sayaç ciddiye alınmalıdır.
Sürekli sağa sola avlanıyor
Yaw avlanması (hunting)
Olası nedenler
- Rüzgâr yön ölçer kalibrasyonu kaymış veya sensör bozuk
- Yön ölçer ile anemometre arasındaki referans açı yanlış girilmiş
- Kontrol parametreleri (ölü bant, bekleme süresi) fazla dar
- Türbülanslı bölgede iz etkisi nedeniyle yön sürekli değişiyor
Ne kontrol edilir
- İki yön ölçer varsa okumaları karşılaştırın
- Nasel yönü ile gerçek rüzgâr yönü arasındaki farkı uzun bir trendde inceleyin
- Günlük yaw hareket sayısını komşu türbinlerle karşılaştırın
- Referans açı ayarını üretici değeriyle doğrulayın
Gereksiz yaw hareketi hem enerji tüketir hem yaw dişlisi ve motorunu erkenden yorar.
Dönüyor ama ses ve sarsıntı var
Yaw hareketinde ses ve sarsıntı
Olası nedenler
- Yaw fren balataları aşınmış ya da kayıcı pedler bitmiş
- Dişli çark yağlaması yetersiz
- Fren basıncı hareket sırasında yeterince düşmüyor (sürtünme)
- Yaw yatağı ön yüklemesi bozulmuş, cıvatalarda gevşeme
Ne kontrol edilir
- Balata ve ped kalınlıklarını ölçün
- Dişli yüzeyinde gres filmi olup olmadığına bakın
- Hareket sırasındaki fren basıncını kaydedin
- Yaw yatağı cıvatalarında tork kontrolü yapın
Sarsıntılı yaw hareketi dişli dişlerini kısa sürede yer; sesi normal kabul etmeyin.
Çalışıyor ama üretim düşükKomşu türbinlerin gerisinde kalıyor
Aynı rüzgârda komşu türbinler ne yapıyor?
Sadece bu türbin düşük
Anma bölgesinde (yüksek rüzgârda) pitch açısı ne durumda?
Sıfıra yakın, normal görünüyor
Nasel rüzgâra tam dönük mü?
Sürekli birkaç derece sapma var
Yaw sapması (yaw misalignment)
Olası nedenler
- Yön ölçer referans açısı yanlış
- Sensör mekanik olarak kaymış ya da yıldırım sonrası bozulmuş
- Nasel üstündeki akış bozulması sensörü etkiliyor
Ne kontrol edilir
- Uzun süreli trendde nasel yönü ile rüzgâr yönü farkının ortalamasını çıkarın
- Referans açıyı üretici değeriyle karşılaştırın
- İkinci sensörle ya da geçici bir referansla doğrulama yapın
Yaklaşık 10 derecelik kalıcı sapma, kabaca yüzde birkaç üretim kaybı anlamına gelir; kosinüs kübü ile ölçeklenir.
Sapma yok, yön doğru
Kalan olasılıklar
Olası nedenler
- Anemometre kalibrasyonu kaymış, güç eğrisi yanlış noktadan okunuyor
- Kanat yüzeyi kirli, aşınmış ya da vorteks jeneratörleri dökülmüş
- Hafif buzlanma
- Yazılımda derating (güç düşürme) aktif
- Konvertör bir kolu devre dışı çalışıyor
Ne kontrol edilir
- Ölçülen güç eğrisini katalog eğrisiyle üst üste koyun; sapmanın hangi hız aralığında olduğuna bakın
- Kanatları dürbün veya dron ile inceleyin
- Aktif derating ve kısıt sinyallerini kontrol edin
- Konvertör alarm geçmişine bakın
Sapmanın düşük hızda mı yüksek hızda mı olduğu, nedeni ikiye böler: düşük hızda aerodinamik, yüksek hızda genelde elektriksel ya da kısıt kaynaklıdır.
Sıfırdan belirgin sapmış
Pitch kalibrasyonu kaymış olabilir
Olası nedenler
- Enkoder sıfır noktası kaymış
- Kanat kökündeki referans işareti ile yazılımdaki değer uyuşmuyor
- Bir kanadın açısı diğerlerinden farklı
Ne kontrol edilir
- Üç kanadın açısını eğim ölçerle fiziksel olarak ölçün
- Ölçümü SCADA değeriyle karşılaştırın
- Gerekiyorsa üretici prosedürüne göre sıfır noktasını yeniden tanımlayın
Sadece 1–2 derecelik kalıcı pitch hatası yıllık üretimde yüzde birkaç kayıp demektir.
Sahanın tamamı düşük
Saha geneli düşük üretim
Olası nedenler
- Şebeke işletmecisi kaynaklı üretim kısıtı
- Gürültü veya gölge programı devrede
- Hava yoğunluğu düşük (yüksek sıcaklık ve/veya rakım)
- Mevsimsel rüzgâr kaynağı gerçekten zayıf
- İz etkisi — rüzgâr yönü, türbinlerin birbirini gölgelediği sektörde
Ne kontrol edilir
- Kısıt sinyallerini ve set değerlerini SCADA'dan doğrulayın
- Sıcaklık ve basınç verisiyle hava yoğunluğunu hesaplayın
- Rüzgâr yönünü yerleşim planıyla karşılaştırın
- Geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırma yapın
Sıcak yaz günlerinde hava yoğunluğu standart koşulun yüzde 10 altına inebilir; üretim de aynı oranda düşer.
Yağ veya gres kaçağıNasel tabanında, kulede ya da kanat kökünde
Kaçak nereden geliyor?
Dişli kutusundan
Dişli kutusu yağ kaçağı
Olası nedenler
- Mil keçesi aşınmış
- Nefeslik tıkalı; iç basınç yağı keçeden dışarı itiyor
- Kapak contası bozulmuş veya cıvatalar gevşemiş
- Soğutma hattı rakor veya hortumunda sızıntı
Ne kontrol edilir
- Yüzeyi temizleyip kaynağı izleyin — kaçağın çıktığı nokta en üstteki ıslak yerdir
- Nefesliği sökün, tıkalıysa değiştirin
- Kapak cıvatalarında tork kontrolü yapın
- Yağ seviyesini kaydedin ve takibe alın
Kaçağı fotoğraflayın ve tarih atın; hızını bilmek onarımı planlamanın tek yolu.
Hidrolik sistemden
Hidrolik kaçak
Olası nedenler
- Hortum yaşlanmış veya sürtünmeden aşınmış
- Rakor gevşemiş
- Silindir keçesi geçiriyor
- Akümülatör bağlantısında sızıntı
Ne kontrol edilir
- Sistem basıncını boşaltmadan hortuma elle temas etmeyin
- Basıncı boşalttıktan sonra rakorları kontrol edin
- Akümülatör ön gaz basıncını ölçün
- Yağ seviyesindeki düşüş hızını kaydedin
Yüksek basınçlı yağ deriye enjekte olabilir; kaçak arayışında asla el kullanmayın, karton kullanın.
Yaw veya pitch dişlisinden (gres)
Gres taşması
Olası nedenler
- Otomatik yağlayıcı fazla basıyor
- Boşaltma (drenaj) yolu tıkalı, eski gres birikmiş
- Sızdırmazlık elemanı bozulmuş
Ne kontrol edilir
- Yağlayıcı ayarını ve basma miktarını üretici değeriyle karşılaştırın
- Drenaj kanallarını temizleyin
- Toplanan eski gresi alın ve içindeki metal parçacığa bakın
Eski greste metal talaşı görülüyorsa bu bir yağlama sorunu değil, yatak sorunudur.
Kanat kökü veya göbekten
Göbek veya kanat kökü kaçağı
Olası nedenler
- Pitch yatağı gres sızıntısı
- Hidrolik pitch sistemlerinde silindir kaçağı
- Kanat içine su girmiş ve dışarı sızıyor
Ne kontrol edilir
- Göbeğe girmeden önce rotor kilidi ve LOTO uygulayın
- Sızıntının gres mi yağ mı su mu olduğunu ayırt edin
- Kanat içi drenaj deliklerinin açık olduğunu kontrol edin
Göbek kapalı alandır; tek başına girilmez, gözcü ve kurtarma planı zorunludur.
Şebeke veya konvertör arızasıBağlanamıyor, atıyor ya da koruma açıyor
Arıza hangi noktada görünüyor?
Şebeke gerilimi/frekansı sınır dışı
Şebeke olayı
Olası nedenler
- Bölgesel gerilim çökmesi veya frekans sapması
- LVRT sonrası yeniden bağlanma sırası bekleniyor
- Saha içi kablo veya hücre arızası
Ne kontrol edilir
- Aynı fideri paylaşan türbinlerin de etkilendiğine bakın
- Olay zamanını şebeke işletmecisi kayıtlarıyla karşılaştırın
- Yeniden bağlanma gecikmesinin normal süresini bilin ve bekleyin
Şebeke kaynaklı duruşlar erişilebilirlik hesabında genelde türbin arızasından ayrı tutulur; doğru kategoriye yazın.
Konvertör iç arızası
Konvertör arızası
Olası nedenler
- Güç modülü (IGBT) arızası
- DC bara gerilim dengesizliği
- Soğutma yetersizliği kaynaklı koruma
- Kontrol kartı veya haberleşme hatası
- Ön şarj devresi arızası
Ne kontrol edilir
- İlk düşen alarmı ve o andaki gerilim/akım kayıtlarını inceleyin
- Soğutma devresini ve fanları kontrol edin
- Modül bağlantılarını termal kamerayla tarayın
- Aynı arızanın tekrar sıklığını çıkarın
Konvertör içinde DC bara kondansatörleri kapalı sistemde bile yüklü kalabilir; deşarj süresine mutlaka uyun.
Trafo koruması açtı
Trafo koruması açtı
Olası nedenler
- Buchholz rölesi (gaz birikimi) — iç arıza işareti olabilir
- Sargı veya yağ sıcaklığı koruması
- Diferansiyel koruma
- Aşırı akım veya toprak arızası
Ne kontrol edilir
- Hangi korumanın açtığını panodan kesin olarak belirleyin
- Buchholz'da gaz varsa numune alınmadan resetlemeyin
- Yağ seviyesi ve sıcaklığını kaydedin
- Yalıtım ölçümlerini yetkili ekiple planlayın
Buchholz açması ciddiye alınır. Nedeni anlaşılmadan trafo enerjilendirilmez.
Fren arızasıTutmuyor, açılmıyor veya ısınıyor
Fren nasıl davranıyor?
Tutmuyor veya kayıyor
Fren tutma gücü yetersiz
Olası nedenler
- Balata kalınlığı sınırın altına inmiş
- Hidrolik basınç düşük (pompa, akümülatör, kaçak)
- Disk yüzeyi yağlanmış
- Kaliper pistonu sıkışmış
Ne kontrol edilir
- Balata kalınlıklarını ölçüp sınır değerle karşılaştırın
- Sistem basıncını manometreden okuyun
- Disk yüzeyinde yağ izi arayın; varsa kaynağını bulun
- Kaliperin serbest hareketini test edin
Mekanik fren birincil durdurma yöntemi değildir; asıl durdurma kanatların bayrağa alınmasıyla olur. Yine de park ve bakım güvenliği buna bağlıdır.
Açılmıyor, türbin kalkamıyor
Fren açmıyor
Olası nedenler
- Hidrolik valf takılı kalmış
- Basınç boşalmıyor (dönüş hattı tıkalı)
- Kaliper mekanik olarak sıkışmış
- Kumanda sinyali gelmiyor
Ne kontrol edilir
- Valf bobinine sinyal gidip gitmediğini ölçün
- Dönüş hattı ve filtreyi kontrol edin
- Kaliper pimlerini ve körüklerini inceleyin
Fren açmadan rotoru döndürmeye zorlamak disk ve balatayı kalıcı olarak bozar.
Isınıyor ya da yanık kokusu var
Fren sürtünüyor
Olası nedenler
- Kaliper tam açmıyor, balata diske sürekli temas ediyor
- Geri çekme yayları yorulmuş
- Pistonda korozyon
Ne kontrol edilir
- Soğukken balata–disk arasındaki boşluğu ölçün
- Rotorun serbest dönüşünü kontrol edin
- Termal kamerayla disk sıcaklığını izleyin
Sürekli sürten fren hem enerji kaybettirir hem yangın riski yaratır; ertelemeyin.
Kanat hasarı şüphesiGözle görülen hasar, ses veya yıldırım sonrası
Ne gözlemlendi?
Yüzeyde çatlak veya kabarma
Yapısal hasar şüphesi
Olası nedenler
- Kompozit katmanlarda ayrışma (delaminasyon)
- Yapıştırma hattında açılma
- Yorulma çatlağı
- Daha önceki bir onarımın açılması
Ne kontrol edilir
- Türbini durdurun ve rotoru güvenli konuma alın
- Yerden dürbün veya dron ile yüksek çözünürlüklü görüntü alın
- Hasarın yerini (kökten uzaklık), boyunu ve yönünü kaydedin
- Üreticiye veya kanat uzmanına bildirin; onların değerlendirmesi olmadan çalıştırmayın
Firar kenarı ve kök bölgesindeki çatlaklar hızlı ilerler. Şüphe varsa çalıştırmama tarafında kalın.
Ön kenarda aşınma
Hücum kenarı erozyonu
Olası nedenler
- Yağmur, toz ve böcek çarpması kenar kaplamasını aşındırmış
- Kanat ucu hızının yüksek olduğu makinelerde daha hızlı ilerler
Ne kontrol edilir
- Aşınmanın derinliğini ve kanat boyunca uzunluğunu belgeleyin
- Güç eğrisinde düşük–orta hız bölgesindeki kaybı ölçün
- Kaplama veya bant onarımını sezon planına alın
Erozyon yapısal risk oluşturmadan önce üretim kaybı yaratır; ekonomik kararı üretim verisiyle verin.
Yıldırım düşmesi sonrası
Yıldırım sonrası kontrol
Olası nedenler
- Alıcı ile iniş iletkeni arasındaki süreklilik bozulmuş olabilir
- Enerji kanat içinden geçmişse yapısal hasar oluşabilir
- Pitch elektroniği, sensörler ve slip ring zarar görebilir
Ne kontrol edilir
- Alıcıdan topraklamaya süreklilik ölçümü yapın ve değeri kaydedin
- Alıcı diskinde erime, kararma ve krater arayın
- Kanat yüzeyinde çıkış deliği veya çatlak arayın
- Kontrol ve sensör kartlarını fonksiyon testinden geçirin
Yıldırım kaydı olan her olayda ölçüm yapıp sonucu arşivleyin; hasar bazen aylar sonra ortaya çıkar.
Buzlanma
Buzlanma
Olası nedenler
- Sıcaklık sıfırın altında ve nem yüksek
- Buz kütlesi kanatlar arasında eşit dağılmadığı için rotor dengesizleşiyor
- Buz tespit sistemi yoksa fark ancak üretim ve titreşimden anlaşılır
Ne kontrol edilir
- Türbini durdurun; buz çözülene kadar çalıştırmayın
- Kule çevresinde buz atma güvenlik mesafesini uygulayın ve uyarı levhası koyun
- Aynı rüzgârda üretim düşüşünü ve titreşim artışını kayıt altına alın
- Isıtmalı sistem varsa çalıştığını doğrulayın
Buz atma mesafesi kule yüksekliği ve rotor çapıyla ölçeklenir; sahaya yaklaşan araç ve kişileri uyarın.
Bunlara da bakın
İletişim
Saha projeleri, servis ve danışmanlık için ulaşın
[email protected]