Rüzgâr türbini terimleri

Kırmızı butonla tetiklenen, güvenlik zincirini doğrudan kesen durdurma. Kanatlar bayrağa gider.

Kontrol sisteminin belirli bir arıza için ürettiği numara. Servis işi çoğu zaman bu kodun peşinden gider.

Göbekten gelen düşük devirli dönmeyi dişli kutusuna taşıyan mil.

Ana şaftı taşıyan büyük rulman. Değişimi vinç gerektiren en pahalı arızalardan biri.

Nasel üstündeki rüzgâr hızı ölçer. Kontrol sistemi devreye girme/çıkma kararını buna göre verir.

Temele gömülen, kulenin ilk segmentinin cıvatalandığı çelik saplama kafesi.

Emniyet ekipmanının bağlanabileceği, sertifikalı sabit nokta.

Türbinin sürekli üretebildiği maksimum güç. N90 için 2500 kW.

Anma gücüne ilk ulaşılan rüzgâr hızı. Bu noktadan sonra pitch ile güç sabit tutulur.

Rotoru şebeke frekansına göre kaymayla dönen jeneratör tipi. Basit ve dayanıklıdır.

Türbinin bakım için güvenli duruma alındığı işletme modu. Uzaktan komutlar devre dışı kalır.

Kanadın rüzgâra en az direnç gösterecek şekilde ~90° çevrilmesi. Acil durdurmanın birincil yöntemidir.

Bir rotorun rüzgârdan alabileceği teorik maksimum oran: %59,3 (16/27). Aşılamaz.

Kanadın kökten uca doğru açısal olarak dönmesi. Her istasyonda doğru hücum açısını korur.

Göbeği kapatan aerodinamik kapak. Sahada 'spinner' denir; içine girilerek pitch bakımı yapılır.

Kanat üzerinde buz oluşumu. Dengesizlik, üretim kaybı ve buz atma riski yaratır; durdurma gerektirir.

Dişli kutusu, jeneratör veya kanat gibi ağır parçanın vinçle değiştirilmesi. Günler süren, pahalı operasyon.

Rotor sargısı konvertör üzerinden beslenen jeneratör. Değişken devirde çalışmayı ekonomik biçimde sağlar; N90'ın tipi.

Yatak veya diş yüzeyinde küçük çukurcuklar oluşması. Yorulma hasarının erken evresi.

Kompozit katmanların birbirinden ayrılması. Kanat yapısal hasarlarının başında gelir.

Güvenlik için durdurma yapılan üst hız sınırı. Genelde 25 m/s.

Montajı biten türbinin testlerden geçirilip üretime alınması süreci.

Türbinin üretmeye başladığı en düşük rüzgâr hızı. Tipik olarak 3-4 m/s.

Dişli kutusu olmadan rotorun jeneratörü doğrudan döndürdüğü tasarım. Enercon'un imzası.

Yüksek hız mili üzerindeki mekanik fren. Aerodinamik frenlemeye ek olarak, park ve bakım için kullanılır.

Rotorun ~15 d/dk hızını jeneratörün ihtiyaç duyduğu ~1500 d/dk'ya yükselten aktarma organı.

Nasele kalıcı olarak takılı titreşim sensörleriyle sürekli izleme yapan sistem.

Türbinin üretim yapamadığı süre. Sözleşmelerde para karşılığı vardır.

Merdivendeki ray veya halata kilitlenerek düşmeyi durduran cihaz.

Şebekede kısa süreli gerilim çökmesinde türbinin bağlı kalabilme yeteneği. Şebeke kodu şartıdır.

Göbek ile dişli kutusu arasındaki, rotor devrinde dönen mil.

Arıza olduktan sonra yapılan onarım. Plansızdır, duruş maliyeti yüksektir.

Dişli kutusunu sökmeden kamerayla içeriden inceleme. Diş yüzeyi hasarını görmenin en hızlı yolu.

Dönme açısını veya devri ölçen sensör. Pitch ve yaw konumu buradan okunur.

Türbinin üretime hazır olduğu sürenin toplam süreye oranı. Sözleşmelerde %97 altı ceza konusudur.

Enerjiyi kesip fiziksel kilit ve etiketle emniyete alma prosedürü. Elektrikli işin ilk adımıdır.

Kanadın keskin arka kenarı. Aerodinamik gürültünün büyük kısmı buradan çıkar.

İki segmentin cıvatalarla birleştiği halka biçimli yüzey. Tork kontrollerinin en kritik noktası.

Motor devrini frekansı değiştirerek ayarlayan sürücü. Yaw ve pitch motorlarında kullanılır.

Fren kaliperindeki sürtünme elemanı. Aşınma ölçümü periyodik bakımın standart maddesidir.

Sıkı geçmeli yüzeylerde mikro hareketten doğan aşınma ve paslanma.

Hidrolik gerdiriciyle cıvatayı doğrudan çekip somunu oturtma yöntemi. Büyük flanşlarda tercih edilir.

Kanatların bağlandığı, ana şafta oturan döküm gövde. İçinde pitch sistemi ve akü grubu bulunur.

Dönen kanadın güneş ışığını kesmesiyle oluşan yanıp sönme. Yerleşim yakınında kısıtlama sebebidir.

Yatak ve dişli yağlamasında kullanılan kıvamlı yağ. Yanlış tip kullanmak yatağı bitirir.

Rüzgâr hızına karşılık üretilen gücü gösteren eğri. Türbinin kimlik kartı sayılır.

Aktif gücün görünür güce oranı. Şebeke işletmecisi genelde belirli bir aralık dayatır.

Rüzgârdaki enerjinin ne kadarının alındığı. İyi bir türbinde tepe değer 0,45-0,50.

Şebeke ya da gürültü/gölge nedeniyle üretimin bilinçli olarak düşürülmesi. Arıza değildir.

Tüm kritik güvenlik kontaklarının seri bağlı olduğu donanımsal devre. Herhangi biri açılırsa türbin durur.

Sektörün ortak eğitim standardını belirleyen kuruluş. Sahaya çıkmak için sertifikaları fiilen zorunludur.

Temel frekansın katlarında oluşan bozucu akım/gerilim bileşenleri. Güç elektroniği kaynaklıdır.

Planet kademesinden sonra gelen, devri asıl yükselten paralel milli kademeler.

Fren, pitch veya kilit sistemlerine basınç sağlayan pompa-akümülatör grubu.

Operatörün türbinle konuştuğu ekran arayüzü. Kule dibindeki panelde bulunur.

Bağıl rüzgâr ile kanat veteri arasındaki açı. Çok büyürse akış ayrılır ve kanat stall'a girer.

Kanadın rüzgârı ilk karşılayan yuvarlak kenarı. Yağmur ve toz erozyonu burada başlar.

Yağmur ve toz nedeniyle kanat ön kenarının aşınması. Üretim kaybı yapar, kaplama ile onarılır.

Riskli işin yazılı izinle ve tanımlı şartlarda yapılmasını sağlayan sistem.

Öndeki türbinin arkasında rüzgârın yavaşlaması ve türbülanslaşması. Arka sıradaki türbinin üretimini düşürür.

Mekanik dönmeyi elektriğe çeviren makine. N90'da çift beslemeli asenkron tip kullanılır.

Cam elyaf/karbon kompozitten üretilen aerodinamik yüzey. N90'da 43,8 m, tek başına 6-7 ton.

Kanadın göbeğe cıvatalandığı silindirik uç. Yüzlerce saplama ile bağlanır.

Kanadın kesit şekli. Rüzgâr türbinlerinde genelde NACA veya DU serisi kalın profiller kullanılır.

Kanadın en dış ucu. En yüksek hıza ve en fazla erozyona maruz kalan bölge.

Kanat ucunun çizgisel hızı. Gürültü nedeniyle karada genelde 80 m/s civarında sınırlanır.

Kanat ucu hızının rüzgâr hızına oranı. Modern türbinlerde optimum değer 7-9 arasındadır.

Girişi kısıtlı, havalandırması yetersiz hacim. Göbek ve kanat içi bu kapsamdadır.

Yıllık gerçek üretimin, sürekli tam güçte çalışsa üreteceği enerjiye oranı. Türkiye'de tipik %30-38.

Dişli kutusu ile jeneratör arasındaki esnek bağlantı. Kaçıklığı ve titreşimi soğurur, aşırı yükte kayar.

Arıza akımını kesen anahtarlama cihazı. Orta gerilimde vakumlu tip yaygındır.

Şebeke kesildiğinde kontrol sistemini besleyen akü destekli kaynak.

İki spar bandını birbirine bağlayan dikey iç duvar. Kanadın kesme yükünü taşır.

Titreşim, yağ ve sıcaklık verisiyle arızayı önceden görüp müdahale etme yaklaşımı.

Kanadın içindeki, eğilme yükünü taşıyan ana kompozit bant. Kanadın omurgası.

Baret, gözlük, eldiven, çelik burunlu bot, kulaklık ve emniyet kemeri gibi ekipmanlar.

Kanatların rotor düzleminden hafifçe öne açılması. Aynı amaca hizmet eder.

Elektromıknatısla çalışan güç anahtarı. Motor kumandalarında kullanılır.

Jeneratör çıkışını şebeke frekans ve gerilimine uyarlayan güç elektroniği.

Arızanın gerçek sebebini bulma çalışması. Aynı arızanın tekrarını engellemenin tek yolu.

Rotoru rüzgâr hızının yüksek olduğu irtifaya taşıyan konik çelik gövde. Genelde 3-5 segment halinde monte edilir.

Kulenin flanşlarla birbirine cıvatalanan her bir parçası. Nakliye sınırları segment boyunu belirler.

Yaralı bir çalışanı kuleden aşağı indirmek için kullanılan halat sistemi. Her ekipte bulunmalıdır.

Sahada bağımsız ölçüm yapan ölçüm direği. Güç eğrisi doğrulamasında referans alınır.

Kulenin tepesindeki makine dairesi. Ana yatak, dişli kutusu, fren, jeneratör ve kontrol panosunu barındırır.

Genelde 6-36 kV aralığı. Türbin trafosu çıkışı ve saha dağıtımı bu seviyededir.

Cıvatada tork sonucu oluşan çekme kuvveti. Bağlantının asıl tutucu unsuru budur, torkun kendisi değil.

Takvime bağlı, planlı bakım. Genelde 6 ve 12 aylık paketler halinde yapılır.

Kanadı ekseninde döndürerek gücü ve yükü ayarlama yöntemi. Modern türbinlerin standardı.

Kanadı çeviren elektrikli (veya hidrolik) tahrik. Elektrik kesildiğinde akü ile kanadı bayrağa alır.

Her kanadı kendi ekseninde döndürerek hücum açısını ve dolayısıyla gücü ayarlayan sistem.

Kanat kökü ile göbek arasındaki dişli rulman. Kanadın dönmesini sağlar.

Dişli kutusunun girişindeki, yükü birden çok dişliye dağıtan yüksek torklu kademe.

Türbinin ana kontrol bilgisayarı. Tüm sensörleri okur, aktüatörleri sürer, alarmları üretir.

Kanadın üretimde rüzgâra karşı hafif kavisli yapılması. Yük altında kulenin çarpılmasını önler.

Direnç değişimiyle sıcaklık ölçen sensör. Yatak ve sargı sıcaklıklarında standarttır.

Şebeke gerilimini desteklemek için alınıp verilen, iş yapmayan güç bileşeni (kVAr).

Alarmı silip türbini üretime döndürme işlemi. Nedeni giderilmeden yapılan reset tekrar eder.

İşe başlamadan önce tehlikeleri ve önlemleri yazılı olarak belirleme.

Kanatlar, göbek ve burun konisinden oluşan dönen bütün. Rüzgârdaki kinetik enerjiyi mekanik dönme hareketine çeviren kısım.

Rotorun dönmesini mekanik olarak engelleyen pim. Göbeğe girmeden önce mutlaka takılır.

Sinyal seviyesinde anahtarlama ve koruma elemanı.

Rüzgârın yönlere göre dağılımını gösteren kutupsal grafik. Türbin yerleşimi buna göre planlanır.

Rüzgâr hızının yükseklikle artması. Üst kanadın alt kanattan daha hızlı rüzgâr görmesine yol açar.

Rüzgâr yönünü ölçen kanatçık. Yaw sisteminin referansıdır.

Rotorunda mıknatıs bulunan, uyarma akımı gerektirmeyen jeneratör. Direkt tahrikli türbinlerde yaygın.

İşe başlamadan önce yapılan kısa güvenlik brifingi. Günün riskleri konuşulur.

Sahadaki tüm türbinleri uzaktan izleme ve kumanda sistemi. Üretim, alarm ve trend verisi buradadır.

Kule içindeki tek kişilik asansör. Merdiven yine de yedek kaçış yoludur.

Nasel içindeki küçük vinç. Alet ve parça kaldırmak için kullanılır, büyük bileşen için yetmez.

Türbinin ürettiği toplam akustik güç (dB(A)). Gece modunda düşürülmek üzere ayarlanabilir.

Kontrol döngüsünün ulaşmaya çalıştığı hedef değer.

Cıvatanın belirtilen değerde sıkılması. Üreticinin verdiği değer her zaman esastır.

Mekanik uç noktayı algılayan anahtar. Pitch ve yaw'ın aşırı gitmesini engeller.

Dönen göbek ile sabit nasel arasında elektrik ve sinyal aktaran fırça-bilezik grubu. Kömür tozu birikimi tipik arıza kaynağıdır.

Dişli kutusu yağını ve jeneratörü soğutan radyatör-fan grubu. Yazın en çok alarm üreten sistemlerden.

Hücum açısı çok büyüdüğünde akışın kanattan ayrılması. Kaldırma düşer, sürükleme artar.

Rotorun taradığı daire alanı. Güç doğrudan bu alanla orantılıdır; N90'da 6362 m².

Orta gerilim kesici, ayırıcı ve ölçü trafolarını barındıran hücre. Kule dibindedir.

Santralin şebekeye bağlanma ve davranış kuralları. Ülkeye göre değişir.

Jeneratörün tüm gücünün üzerinden geçtiği konvertör. Şebeke uyumu en esnek çözümdür.

Düşme durdurma sisteminin kullanıcı tarafındaki parçası. Her kullanımdan önce gözle kontrol edilir.

Türbini taşıyan betonarme kütle. N90 sınıfı bir türbinde 500-800 m³ beton ve yüzlerce ton donatı.

Panolarda gevşek bağlantı ve aşırı ısınmayı ısı görüntüsüyle bulma yöntemi.

Sargı içine gömülen sıcaklık koruma elemanı. Aşırı ısınmada motoru durdurur.

Firar kenarına takılan tarak şeklinde ekler. Aerodinamik gürültüyü düşürür.

Ana şaftın yatayla yaptığı açı (~5°). Kanat ucu ile kule arasındaki mesafeyi artırır.

Yatak ve dişli hasarını titreşim spektrumundan tespit etme yöntemi.

Ekipmanı toprak potansiyeline bağlama. Yıldırım ve dokunma güvenliğinin temeli.

Jeneratör gerilimini orta gerilime yükselten trafo. Kule dibinde veya nasel içinde olabilir.

Ölçümlerin zamana bağlı kaydı. Arıza kök nedeni çoğunlukla trendlerde görünür.

Rüzgâr hızındaki dalgalanmanın ortalamaya oranı. Yüksek TI, yorulma yüklerini ve arızayı artırır.

SCADA üzerinden, sahaya çıkmadan yapılan reset. Bazı alarmlar buna kapalıdır.

Kanat kesitinin hücum kenarından firar kenarına olan uzunluğu. Kökten uca doğru azalır.

Kanat üzerine yapıştırılan küçük kanatçıklar. Akış ayrılmasını geciktirip üretimi birkaç puan artırır.

Yatak ve dişlilere programlı olarak gres basan otomatik yağlayıcı.

Dişli yağından alınan numunede metal parçacık ve kimyasal bozulma arama. Erken uyarı verir.

Temassız konum algılayıcı. Rotor kilidi, kapak ve limit algılamalarında kullanılır.

Nasel hedef açıya geldiğinde onu sabitleyen kaliperler. Yaw sırasında kısmi basınçla tutar.

Yaw hareketini sağlayan redüktörlü elektrik motoru. Bir türbinde 4-8 adet bulunabilir.

Naselin rüzgâr yönünden sapmış olması. Birkaç derecelik sapma bile üretimi ölçülebilir biçimde düşürür.

Naseli rüzgâra döndüren sistem. Motorlar, dişli çark, yaw yatağı ve frenlerden oluşur.

Nasel ile kule arasındaki büyük dişli rulman. Diş yüzeyi gresle yağlanır.

Kanat ucundaki metal disk. Yıldırımı yakalayıp iletken üzerinden temele indirir.

Alıcı, iletken ve topraklamadan oluşan zincir. Sahada en sık ölçülen sistemlerden biridir.

GWO temel modüllerinden biri. Kule tırmanışı, ekipman kullanımı ve kurtarma içerir.

Dişli kutusu çıkışı ile jeneratör arasındaki mil. Disk fren genelde bu mil üzerindedir.

Bir sahadaki rüzgâr hızlarının olasılık dağılımını tanımlayan istatistik model. k ve c parametreleriyle ifade edilir.