Kariyer · Ücret
Rüzgâr türbini teknisyeni maaşı
Bu sayfayı arayan çoğu kişi tek bir sayı arıyor. Vermeyeceğim — ve sonuna kadar okursanız neden vermediğimi haklı bulacaksınız. Onun yerine size teklifi okumayı öğreteceğim: aynı işi yapan iki teknisyen arasında ciddi fark oluyor ve bu farkın nereden geldiğini bilen, pazarlıkta bilmeyene göre başka bir yerde duruyor.
Kısa cevap
Rüzgâr türbini teknisyeninin maaşı tek bir rakam değil, altı değişkenin sonucu: üretici tarafında mı taşeronda mı çalıştığınız, mekanik ve elektriği birlikte yapıp yapamadığınız, saha primi ve vardiya düzeni, yurt dışı harcırahı, sertifika seviyeniz ve saha tecrübeniz.
Bir teklifi değerlendirirken baz maaşa değil, toplam pakete bakın ve şu tek soruyu sorun: "Bu rakam brüt mü, saha primi dahil mi, konaklama ve yol kime ait?" Cevap net gelmiyorsa dikkatli olun.
Aşağıdaki teklif okuyucuya kendi rakamlarınızı girin; paketin ne kadarının sabit, ne kadarının proje bitince duracak kalemler olduğunu gösterir.
Neden burada rakam yok
Bu sayfayı yazarken en kolay yol, bir tablo koyup "başlangıç şu kadar, 5 yıl sonra bu kadar" demekti. Trafik de getirirdi. Yapmıyorum, çünkü üç sebepten yanlış olurdu:
- Rakam çok hızlı eskiyor. Türkiye'de ücretler yılda birden fazla kez güncelleniyor. Bugün yazdığım sayı altı ay sonra sizi yanlış yönlendirir — üstelik siz onu güncel sanarak pazarlığa girersiniz.
- Ortalama diye bir şey yok. Aynı sahada, aynı türbinde, aynı işi yapan iki kişinin paketi arasında ciddi fark olabiliyor. Ortalama vermek, bu farkın var olduğunu gizlemek olur — oysa asıl öğrenmeniz gereken şey o farkın nereden geldiği.
- Baz maaş yanıltıcı. "45 bin" diyen bir teklif, konaklama ve yol size aitse, saha primi yoksa, "38 bin + tam paket" diyen tekliften kötü olabilir. Tek sayı bu ayrımı taşıyamıyor.
Sektörde en çok gördüğüm zarar da bu zaten: internette okuduğu rakamı referans alıp, kendisine sunulan iyi bir teklifi reddeden ya da kötü bir teklifi kabul eden insanlar. Bir rakam vermek yerine, size rakamı okuma yöntemini vereyim.
Maaşı belirleyen altı kaldıraç
- 01 · Üretici mi, taşeron mu
- Türbin üreticisinin kendi servis organizasyonu ile santral sahibine hizmet veren taşeron firma, aynı işi çok farklı ödüyor. Üretici tarafı genelde daha kurumsal ve daha oturmuş; taşeron tarafı daha hızlı iş veriyor. İlk işte seçici olamazsınız, ikinci işte olun.
- 02 · Çift yetkinlik
- En büyük kaldıraç bu. Hem mekanik hem elektrik yapabilen teknisyen sayısı az ve ekip kurarken aranan kişi o. Tek tarafta kalırsanız yerinize koyulabilecek insan sayısı artıyor, pazarlık gücünüz düşüyor.
- 03 · Saha primi ve vardiya
- Baz maaş tek başına yanıltıcı. Yol, konaklama, yemek, saha primi ve vardiya farkıyla birlikte hesaplayın. Bazı tekliflerde paketin üçte biri bu kalemlerden geliyor — ve bunlar proje bitince durabiliyor.
- 04 · Yurt dışı projeler
- Avrupa montaj projelerinde günlük harcırah tabloyu tamamen değiştiriyor. Benim Danimarka ve Avrupa sahalarındaki dönemim böyleydi. Askerlik tamam ve pasaport hazırsa bu kapı açık.
- 05 · Sertifika seviyesi
- BST + BTT + üretici eğitimi olan teknisyen, yalnızca BST'lisiyle aynı parayı almıyor. Yüksek gerilim, kanat onarımı veya ileri kurtarma gibi uzmanlık modülleri doğrudan pakete yansıyor.
- 06 · Tecrübe ve marka çeşitliliği
- Üç markada çalışmış bir teknisyen, tek markada on yıl geçirmişten daha kolay iş buluyor. Çeşitlilik burada kıdemden daha çok işe yarıyor.
Teklif okuyucu
Elinizdeki teklifin kalemlerini girin. Hesap tarayıcınızda çalışır, hiçbir şey gönderilmez. Amaç toplamı bulmak değil — paketin ne kadarının sabit, ne kadarının koşullu olduğunu görmek.
- Aylık gerçek karşılık
- —
- Yıllık toplam
- —
- Sabit / koşullu dağılım
- —
Rakamları girin; teklifin nesi sağlam, nesi kırılgan söyleyeyim.
Brüt–net dönüşümü kasten yok. Türkiye'de vergi dilimi yıl içinde değişiyor ve kesinti kalemleri kişiye göre farklılaşıyor; buraya koyacağım bir formül sizi yanlış yönlendirir. Bu yüzden hesap, girdiğiniz rakamı girdiğiniz haliyle taşıyor. Teklifi alırken net rakamı yazılı olarak isteyin — bu tek başına en değerli pazarlık hamlesi.
Mülakatta sorulacak beş cümle
Bu beş soruyu sormak, karşınızdaki firmayı da size tanıtır. Cevaplardaki netlik, o firmada çalışmanın nasıl olacağını maaştan daha iyi anlatır.
- Soru 01
"Bu rakam brüt mü, net mi?"
En temel soru ve şaşırtıcı biçimde en çok atlanan. Cevabı yazılı isteyin.
- Soru 02
"Saha primi bu rakama dahil mi, ayrı mı?"
Dahilse, saha dışı bir aya denk geldiğinizde maaşınız düşecek demektir. Bunu baştan bilmek gerekir.
- Soru 03
"Konaklama, yol ve yemek kime ait?"
Üçü birden size aitse, teklifin görünen değeri ile gerçek değeri arasında ciddi fark var. Yukarıdaki hesapta bunu görebilirsiniz.
- Soru 04
"GWO eğitimi ve tazelemesi kime ait?"
Sektörde standart, işverenin karşılamasıdır. Karşılamıyorsa bu, firma hakkında bir bilgidir. Ayrıntısı GWO sayfasında.
- Soru 05
"İlk yıl hangi eğitimleri alacağım?"
Maaş kadar önemli. Eğitim veren firma, sizi iki yıl sonra daha pahalı bir teknisyen yapar; eğitim vermeyen firma sizi olduğunuz yerde tutar.
Yıllara göre nasıl ilerler
Rakam vermeden ilerlemeyi anlatmanın yolu, hangi eşikte neyin değiştiğini söylemek. Sektörde ücretin sıçradığı yerler bunlar:
Temizlik, yağlama, cıvata kontrolü, malzeme taşıma. Pazarlık gücünüz neredeyse yok; bu dönemde para değil eğitim pazarlığı yapın.
Periyodik bakımda tek başınıza iş alırsınız. İlk gerçek zam bu eşikte gelir; gelmiyorsa sorun.
Elektrik arıza, büyük bileşen, kanat, devreye alma veya saha yöneticiliği. En büyük sıçrama burada, çünkü artık yerinize koyulabilecek insan sayısı azalıyor. Çift yetkinliğe buradan gidilir.
Ekip lideri, devreye alma sorumlusu veya yurt dışı montaj projeleri. Harcırahlı dönem genelde buraya denk gelir ve tabloyu değiştirir.
Kule dibinden çıkıp bilgiyi satmaya başladığınız eşik. Diplomanın sorulduğu yer de burası; lisansın işe yaradığı an ilk iş değil, bu an.
Yurt dışı ve harcırah
Sektörün en büyük gelir sıçraması yurt dışı montaj projelerinde. Bunu romantikleştirmeden anlatayım.
- Harcırah baz maaşa eklenir, onu ikame etmez. Teklif "günlük şu kadar" diyorsa, ayda kaç gün sahada olacağınızı sorun. Yirmi gün ile on gün arasındaki fark, teklifin tamamını değiştirir.
- Proje bitince durur. Harcırahlı bir dönemi kalıcı gelir sanıp ona göre yükümlülük altına girmek, sektörde gördüğüm en yaygın hata.
- Ön şartlar: askerliğin tamamlanmış, pasaportun hazır olması. Teklifler genelde kısa sürede yola çıkmayı gerektiriyor; pasaportu şimdiden çıkarın.
- Vergi ve sigorta tarafını sorun. Hangi ülkede sigortalı görüneceğiniz, Türkiye'deki SGK gününüzün işleyip işlemeyeceği net olsun.
- Karşılığı sadece para değil. Avrupa projesinde çalışmış olmak, döndüğünüzde özgeçmişinizde en çok konuşulan satır oluyor.
Kırmızı bayraklar
Bir teklifte şunları görürseniz yavaşlayın.
- "Net mi brüt mü" sorusuna net cevap gelmiyor. Bu, sonradan tartışacağınız bir şeyin habercisi.
- Yazılı teklif yok. Sözlü rakam, işe başladıktan sonra "yanlış anlaşılma" olarak geri gelebiliyor.
- GWO eğitimini siz ödeyeceksiniz ve bu sözleşmeye bağlanıyor. Eğitim karşılığı taahhüt süresi isteniyorsa, süreyi ve cezai şartı okuyun.
- Saha primi paketin çoğunu oluşturuyor. Yukarıdaki hesap bunu gösteriyor: sabit kısım küçükse, sahasız bir ay sizi zor durumda bırakır.
- Ekip sayısı türbin sayısına göre çok az. Bu, maaştan bağımsız olarak yıpranma demektir. Mülakatta "kaç kişi kaç türbine bakıyoruz" diye sorun.
- Sertifika geçerliliğinizi takip eden kimse yok. Tazelemeyi unutturan firma, sizi bir gün sahaya alamaz hale getirir.